De eerste Duitse windmotor die naar Friesland ging, was in 1905 bestemd voor Anne Gerrits van der Ley uit Terkaple, die samen met Kornelis Sj. Bakker en Fokke I. Schaap een polder stichtte omdat hij de gebrekkige bemaling in het Waterschap De Heerenzijl beu was. De grote achtkante poldermolen, die in 1883 was overgeplaatst vanuit Tjalleberd, stond regelmatig stil vanwege een gebrekkige onderhoudsstaat. Het gevolg was dat er geregeld schade werd geleden door overtollig water. Toen er ondanks deze hinder toch maalgeld betaald moest worden, was bij de meerderheid van de "vergadering van eigenaren" onder leiding van Anne Gerrits van der Ley en zijn kompanen de maat vol. In hun eigen polder kozen zij na uitvoerig onderzoek voor een windmotor, waarvan er op dat moment nog maar enkele exemplaren opgericht waren in Friesland. Van der Ley ging op zijn fiets naar Rotterdam om te onderhandelen met R.S. Stokvis en Zonen Ltd. Het totale bedrag kwam uiteindelijk uit op ƒ 4315,42½, de molen zelf kostte ƒ 3059. Er moest een monteur uit Duitsland komen om het gevaarte te installeren, omdat R.S. Stokvis en Zonen Ltd. op dat moment nog niet over bekwaam personeel beschikten.
De windmotor voldeed goed en was aanmerkelijk goedkoper dan de grote molen.
Rond 1969 werd de windmotor opgevolgd door het elektrische gemaal "de Lege Wâlden" van Waterschap Boarnferd, dat op de voormalige plek van de grote molen kwam. In 1970 was de windmotor nog in bedrijf, nadat het windrad was stukgewaaid werd hij geheel gesloopt.
Bronnen:
- "Windmotoren", art. door Ing. Th. Lubbers in Fries Molenboek 1980.
- "Windmotoren in Friesland", Mark Ravesloot, aug. 2009.
- Wikipedia.
-----
De firma Stokvis leverde in 1904 een windmotor met een windrad van 8½ m en een vijzel aan A.G. van der Ley te Terkaple.
"De Heer A. VAN DER LEY te Terkaple, schrijft ons:
Terkaple, 29 Mei 1905.
Aangenaam is het mij U te kunnen melden, dat de door U geleverde HERKULES WINDMOTOR volkomen aan onze verwachting beantwoordt niet alleen, maar deze zelfs overtreft.
Niet alleen dat hij de 280 pondemaat, waar wij veel last van kwelwater hebben, voldoende droog kan houden. Ook de weinige werkzaamheden, als het geheel zonder toezicht werken, het om de 2 - 3 desnoods om de 4 weken voorzien van vet, draagt er toe bij, dat wij niet gaarne de vroegere watermolen terug hadden.
En wat de soliditeit en constructie aangaat, deze werd door een leverancier van Amerikaansche windmotoren geprezen.
Ik geloof nu reeds, dat de ons verleende garantie niet erg bezwarend voor U zal zijn, en beklagen wij alreeds de 5 %, die wij 1 Juli a.s. als extratje voor U zullen mogen storten.
Gaarne betuig ik U dan ook mijn hoogste tevredenheid, en kan ik niet anders dan aan belanghebbenden den Duitschen Windmotor Herkules met het volste vertrouwen aanbevelen."
Deze windmotor had een relatief zeer hoge toren, en de vijzelbak hing hier in een houten juk. Dit juk is een kenmerk voor vroege Herkules windmotoren.
Gijs van Reeuwijk, 19 feb. 2021.
Aanvullingen
Poldergrootte 115 ha, peil -1,41 m. Bron: waterstaatskaart Heerenveen West, herzien in 1947. Rij 16, kolom 3.
-----
De foto in de Leeuwarder Courant van 13 aug. 1970 staat bij een artikel over het 65-jarig bestaan van deze windmotor bij Terkaple. De kleine polder die deze bemaalde kreeg de naam ‘Herculespolder’ (afgeleid van het merk van de windmotor). De onderdelen werden geïmporteerd door Stokvis & Zn. en de windmotor werd geïnstalleerd door Koelstra & Dölle in Balk. De foto zal waarschijnlijk zo bij de oplevering van de windmotor zijn gemaakt.
De personen op de foto zijn van boven naar beneden: Kees Bakker, Fokke Schaap, Ane Gerrits van der Leij en "lytse Otse van der Leij" als jongetje van 3 à 4 jaar.
In latere jaren ging deze polder op in een groter geheel.
Jan Wagenaar, 26 jan. 2016.
