Omstreeks 1910 werd er door het polderbestuur van de Schaalsmeer besloten om de achtkante molen te vervangen door een wat modernere. Er werd gekozen voor een grote "roosmolen", welke werd opgesteld op een stenen gebouwtje. De windmolen met een vijzel en een windrad van 11 m, werd geleverd door R.S. Stokvis te Rotterdam. Deze windmotor bezat een windroos met 30 bladen en had een kleine stelling. Tijdens de bouw van de molen werkte er een Duitser mee, die bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog weer vertrok naar Duitsland. Nadat de molen omstreeks 1915 in bedrijf kwam werd de oude Schaalsmeermolen gesloopt.
Voor het recht van uitmaling op de Polder Wormer, Jisp en Nek moest de Schaalsmeer jaarlijks ƒ 160 betalen. De windmotor moest het water opmalen van 3,40 m -NAP naar 1,30 m -NAP (zomerpeil).
De windmotor bleef tot 1947 in bedrijf en werd op 1 december van dat jaar vervangen door een elektrisch gemaaltje dat direct op de Zaan uitslaat. Dit gebeurde mogelijk op verzoek van papierfabrikant Van Gelder die last had van het zoute kwelwater, zie papiermolen De Eendracht. In 1948 werd de molen afgebroken, en werden de onderdelen met een tjalk afgevoerd, wat vanwege de diepgang nogal moeite kostte.
Van dit type molen stonden er in de Zaanstreek twee, de ene hierboven beschreven, de andere is de nog steeds bestaande molen van de Kalverpolder in Zaandam.
Bronnen:
- "Herkules Windmotoren", R.S. Stokvis & Zonen Ltd., Rotterdam, okt. 1917.
- "De zeeweringen en waterschappen van Noordholland", derde uitgaaf, D. Kooiman, 1936.
- "Molens in de Zaanstreek in oude ansichten deel 2", T. Neuhaus 1987 blz. 52.
- "Molens te Jisp", J.Klopper Jbz. 1992 blz. 87-89.
- informatie van Klaas Bus, 28 dec. 2013.
-----
"Kwadijk, 13 September 1915.
Het is mij een waar genoegen, U namens het Polderbestuur "de Schaalsmeer", hunne tevredenheid te kennen te geven over den door U geleverden HERKULES WINDMOTOR met vijzel, welke dezen zomer alle bewijzen heeft geleverd, voldoende in staat te zijn, den polder "de Schaalsmeer" te kunnen bemalen.
Niettegenstaande de overvloedige regens en inzonderheid in de maand Augustus, welke zich onderscheidde door zwakke winden, heeft de HERKULES geheel aan onze verlangens voldaan.
De fundering is nog aanwezig, al is er een soort kunstwerk op gemaakt, de vijzelgoot ligt er ook nog grotendeels.
Cor Bus, 8 okt. 2011.
De vijzelgoot van 75 cm breed ligt tussen twee betonnen randen die 1,50 m uit elkaar staan. Het fundament van de windmotor is 4,10 m breed en moet 4,30 m lang (dwars op de dijk) zijn geweest, maar er is aan de voorkant 1,10 m afgesloopt om ruimte te maken voor het verkeer. De twee achterste ingegoten hoekijzers van de toren zijn nog aanwezig, de toren is daar ca. 2,40 m breed geweest.
MHO, 16 okt. 2011.
-----
De windmotor werd in 1948 weer opgebouwd op een onbekende locatie in Friesland.
Bron: art. in "De Windbrief", eind 2023, pag. 36-37.
2. De molen in vol bedrijf (ingezonden) 4. Foto's: MHO, 15/16 okt. 2011 5. Foto: MHO, 28 dec. 2013
